Kanser çoğunlukla ileri yaşlarla ilişkilendirilse de son yıllarda genç yetişkinlerde görülen bazı kanser türleri daha fazla dikkat çekiyor. Dünya Kanser Araştırma Fonu’nun yeni analizi, İngiltere’de 50 yaşından önce konulan bazı kanser tanılarının son yirmi yılda arttığını gösteriyor.
Bu bulgu, kanserin gençlerde birdenbire yaygın hâle geldiği anlamına gelmiyor. Kanser hâlâ ileri yaşlarda daha sık görülüyor. Ancak genç yaş gruplarındaki değişim, korunma ve erken tanı çalışmalarında bu kişilerin de dikkate alınması gerektiğini hatırlatıyor.
Araştırmada hangi veriler incelendi?
Dünya Kanser Araştırma Fonu, İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri ve Hollanda’da 50 yaş altında görülen farklı kanser türlerinin kayıtlarını değerlendirdi. İngiltere için 2001–2023 yılları arasındaki veriler incelendi. Araştırmacılar, yeni tanı sayılarının zaman içindeki değişimini ve nüfusa göre görülme sıklığını ele aldı.
Bu çalışma bir tedavi araştırması değil, kanser kayıtlarına dayanan gözlemsel bir analizdir. Hangi kanserlerin arttığını gösterebilir; ancak bu artışa hangi etkenin neden olduğunu tek başına belirleyemez.
Hangi kanserlerde artış görüldü?
EMJ’nin aktardığı İngiltere verilerine göre, 50 yaş altında yeni tanı sayısı 2001–2023 arasında prostat kanserinde yaklaşık yüzde 305, kalın bağırsak kanserinde yüzde 132, böbrek kanserinde yüzde 109 ve rahim kanserinde yüzde 108 arttı. Aynı dönemde karaciğer kanserinde yüzde 74, pankreas kanserinde yüzde 36 ve meme kanserinde yüzde 24 artış bildirildi.
Dolayısıyla değişim yalnızca kalın bağırsak kanseriyle sınırlı değil. Farklı organlarda gelişen kanserler de bu eğilimin bir parçası. Bununla birlikte, bütün kanserlerin aynı şekilde arttığı sonucuna varılamaz.
Bu yüzdeler kişinin kanser riskini mi gösteriyor?
Hayır. Yeni tanı sayısındaki artış ile kişinin kanser olma riskindeki artış aynı ölçüm değildir. Örneğin prostat kanseri tanılarındaki yüzde 305 artış, her genç erkeğin bireysel riskinin aynı oranda yükseldiği anlamına gelmez.
Tanı sayısını değerlendirirken ilgili yaş grubundaki nüfusun büyüklüğünü de hesaba katmak gerekir. Bu nedenle araştırmacılar, vaka sayılarının yanında nüfusa göre görülme sıklığını da incelemiştir. İngiltere verilerinde yaş grubuna özgü oranlar kullanılmış; 50 yaş altındaki grubun kendi içindeki yaş dağılımını da düzelten oranlar mevcut olmamıştır. Bu ayrıntı, karşılaştırmaları yorumlarken dikkate alınmalıdır.
Ayrıca nadir görülen bir hastalıkta büyük bir yüzdesel artış olması, hastalığın toplumda en yaygın kanser hâline geldiği anlamına gelmez. Artışın büyüklüğü ile hastalığın ne kadar sık görüldüğü ayrı sorulardır.
Genç yaşlarda kanser neden artıyor?
Bu sorunun henüz kesin bir yanıtı yok. Fazla kilo, beslenme alışkanlıkları, hareketsizlik, alkol ve sigara gibi bilinen risk etkenlerindeki değişimler olası açıklamalar arasında değerlendiriliyor. Çevresel maruziyetler ve bağırsak mikroorganizmalarındaki değişimler de araştırılıyor.
Belirtiler konusunda farkındalığın artması ve tanı yöntemlerinin gelişmesi, daha önce fark edilmeyen bazı kanserlerin saptanmasını sağlayabilir. Ancak Dünya Kanser Araştırma Fonu, daha iyi tanının bütün artışı açıklamadığını belirtiyor. Bu nedenle sonuçları tek bir besine, ürüne veya yaşam alışkanlığına bağlamak bilimsel açıdan doğru değildir.
Günlük yaşamda neye odaklanabiliriz?
Artışın bütün nedenleri henüz bilinmese de kanser riskini azaltmaya yönelik öneriler geçerliliğini koruyor. Sağlıklı kiloyu korumak, düzenli hareket etmek, tam tahıl, sebze, meyve ve baklagilleri beslenmede öne çıkarmak; işlenmiş etleri ve alkol tüketimini sınırlamak bu yaklaşımın temel parçalarıdır. Kanserden korunma amacıyla alkol tüketmemek tercih edilir.
Bu alışkanlıklar bir korunma yaklaşımıdır; kanser gelişmeyeceğine dair garanti değildir. Araştırma sonuçları da kanser tanısı alan kişileri yaşam tercihleri nedeniyle suçlamak için kullanılmamalıdır.
Verilerin bize hatırlattığı
İngiltere’den gelen bulgular, 50 yaş altında bazı kanser tanılarının arttığını gösteriyor. Ancak bu oranlar Türkiye’ye doğrudan uygulanamaz ve tek başına bireysel risk hesabı olarak kullanılamaz.
Asıl ihtiyaç, genç yaşlardaki değişimin nedenlerini daha iyi anlamak ve kanserden korunma çalışmalarını yaşamın erken dönemlerinden itibaren güçlendirmektir. Kanser hâlâ ileri yaşlarda daha yaygın olsa da farkındalık yalnızca ileri yaşlara bırakılmamalıdır.
Prof. Dr. Erdinç Nayır
Tıbbi Onkoloji Uzmanı
Kaynak: World Cancer Research Fund. Early-onset cancer data. Available at: https://www.wcrf.org/preventing-cancer/cancer-statistics/early-onset-cancer-data/
Gordon-Dseagu V. Are more young people getting cancer? World Cancer Research Fund. Published October 6, 2026. Available at: https://www.wcrf.org/about-us/news-and-blogs/are-more-young-people-getting-cancer/